ترك مىكند . و مردم جز بر كثرت و قلّت مالى كه به آنها اختصاص يافته شكر نمىگويند و همهء نعمتهايى را كه خداوند به آنها ارزانى داشته است فراموش مىكنند . چنان كه حكايت شده شخصى از تنگدستى خود نزد يكى از ارباب بينش شكايت برد و شدّت اندوه خويش را از اين حيث نزد او اظهار كرد . وى به او گفت : آيا خوشحال مىشوى كه كور باشى و تو را ده هزار درهم باشد ؟ پاسخ داد : نه ، گفت : دوست دارى گنگ باشى و ده هزار درهم داشته باشى ؟ پاسخ داد : نه ، گفت : مىخواهى دستها و پاهايت بريده باشد و داراى بيست هزار درهم باشى ، پاسخ داد : نه ، گفت : مىخواهى ديوانه باشى و تو را ده هزار درهم باشد ؟ پاسخ داد : نه ، گفت : آيا شرم نمىكنى كه از مولايت شكايت مىكنى در حالى كه پنجاه هزار درهم كالا از او نزد تو است ؟ حكايت شده است يكى از قاريان به سختى دچار تنگدستى شد به طورى كه طاقتش به آخر رسيد . در خواب ديد كه گويا گوينده‌اى به او مىگويد : دوست دارى سورهء انعام را از ياد تو ببريم و هزار دينار داشته باشى ؟ پاسخ داد : نه ، گفت : سورهء هود را ، پاسخ داد : نه ، گفت : سورهء يوسف را ، پاسخ داد : نه . او به همين گونه سوره‌هايى را نام برد ، سپس گفت : بهاى صد هزار دينار با تو است و با اين حال شكايت مىكنى . پس از آن بيدار گشت و غم از دل او زدوده شد . ابن سمّاك بر يكى از خلفا وارد شد در حالى كه خليفه كوزهء آبى در دست داشت و از آن مىآشاميد . خليفه به او گفت : مرا موعظه‌اى كن ، پاسخ داد : اگر اين شربت آب را به تو ندهند جز به اين كه همهء اموالت را بدهى و يا تشنه بمانى آيا اموالت را مىدهى ؟ پاسخ داد : آرى : گفت : اگر شربت آب را به تو ندهند جز به اين كه همهء مملكت خود را بدهى آيا پادشاهى را رها مىكنى ؟ پاسخ داد : آرى ، گفت : پس به سلطنتى كه به شربت آبى نمىارزد شادمان مباش . اين داستان روشنگر آن است كه نعمت خداوند بر بنده‌اش با شربت آبى كه به هنگام تشنگى به او مىدهد بزرگتر از پادشاهى همهء روى زمين است ؛ و چون طبايع مايلند كه نعمتهاى خاصّ را نعمت به شمار آورند نه نعمتهاى عامّ را و ما نعمتهاى عام را ذكر كرده‌ايم لذا ضرورى است به نعمتهاى خاصّ نيز به اجمال اشاره كنيم . از اين رو مىگوييم : هر بنده‌اى اگر با دقّت به احوال خود بنگرد نعمت يا نعمتهاى بسيارى را از سوى خداوند نسبت به خود مشاهده خواهد كرد كه به او اختصاص دارند و